1919

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

1919

Eeuwen:	19e eeuw · 20e eeuw · 21e eeuw
Decennia:	1900-1909 · 1910-1919 · 1920-1929
Jaren:	< · 1917 · 1918 · 1919 · 1920 · 1921 · >
Maanden:	jan · feb · mrt · apr · mei · jun jul · aug · sep · okt · nov · dec
Jaartelling in verschillende culturen

Ab urbe condita:		2672 MMDCLXXII
Armeense jaartelling:		1368 ԹՎ ՌՅԿԸ
Chinese jaartelling:		4615 – 4616 乙午 – 丙未
Christelijke jaartelling:		1919 MCMXIX
Ethiopische jaartelling:		1911 –1912
Hebreeuwse jaartelling:		5679 – 5680
Hindoekalenders:
- Vikram Samvat		1974 – 1975
- Shaka Samvat		1841 – 1842
- Kali Yuga		5020 – 5021
Iraanse jaartelling:		1297 –1298
Islamitische jaartelling:		1338 – 1339
Maçonnieke jaartelling:		5918 - 5919
Dit jaar naar onderwerp
Film in 1919
Lijst van landen in 1919
Sport in 1919
Gregoriaanse kalender van 1919

bewerken Gebeurtenissen

januari

3 - Ernest Rutherford slaagt erin een atoom te splitsen.
5 - In Berlijn breekt de extreem-linkse Spartacusopstand uit, die bloedig wordt neergeslagen.
15 - Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht worden in Berlijn vermoord door leden van een vrijkorps.
18 - Begin van de vredesonderhandelingen in Parijs, die onder meer tot het Verdrag van Versailles zullen leiden.
18 - Oprichting door de nog weinige Surinamers in Nederland van de Vereniging Ons Suriname.
21 - De 75 Lagerhuisleden van Sinn Féin, die in december 1918 zijn gekozen, komen bijeen in Mansion House, Dublin. Ze roepen zich uit tot onafhankelijk Iers parlement (Dáil Éireann), met Éamon de Valera als voorzitter.
25 - De Parijse vredesconferentie besluit op haar tweede zitting tot de oprichting van de Volkenbond.

februari

5 - De eerste Duitse passagiersverbinding door de lucht gaat van start met een dagelijkse vlucht tussen Berlijn en Weimar. Deze wordt uitgevoerd door de Deutsche Luft-Reederei.
11 - (Duitsland) - De Duitse Nationale vergadering in Weimar kiest Friedrich Ebert als president.
21 - De socialist Kurt Eisner wordt in Beieren vermoord door de jonge officier graaf Anton von Arco auf Valley.
De Verenigde Staten erkennen, als eerste van de grote mogendheden, het nieuwe koninkrijk Joegoslavië.

maart

2 - (Rusland) - In Moskou begint het oprichtingscongres van de Derde Internationale (Komintern).
9 - In Cairo breekt een opstand uit tegen de verbanning door de Engelsen van 4 leiders van de Wafd, onder wie Saad Zaghlul.
21 - (Duitsland) - In Weimar richt de architect Walter Gropius het Bauhaus op. Deze school voor vormgeving heeft grote invloed op het 20e-eeuwse design.
21 - Mihaly Karolyi, de eerste minister van Hongarije, ziet zich gedwongen om af te treden.
21 - De bolsjewieken onder leiding van Béla Kun grijpen de macht in Hongarije.
23 - (Italië) - Benito Mussolini richt in Milaan de fascistische strijdbond op (fasci di combattimento).
31 - Het Verenigd Koninkrijk verlaat de goudstandaard.

april

12 - In Engeland wordt de 48-urige werkweek ingevoerd.
13 - Britse en Gurkha troepen vermoorden tenminste 379 ongewapende demonstranten in Amritsar, India.
17 - (VS) - Charlie Chaplin, Douglas Fairbanks, Mary Pickford en David Wark Griffith stichten de filmmaatschappij United Artists.
19 - Italië presenteert haar wensen betreffende de vredesregeling aan de 'Grote 4' (Verenigde Staten, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Japan).
28 - Officiële oprichting van de Volkenbond.

mei

2 - In München wordt de Duitse anarchistische politicus en Joods filosoof Gustav Landauer door leden van een vrijkorps vermoord.
4 - Massademonstraties van Chinese nationalisten in Peking tegen het Verdrag van Versailles, dat de Duitse concessie in Shandong toewees aan Japan. De demonstranten eisen de teruggave van de buitenlandse concessies. Het protest groeit uit tot de 4 mei-beweging.
7 - Duitsland krijgt de (voorlopige) voorwaarden van het Verdrag van Versailles toegezonden.
12 - Roemenië eist de Tisza op als grens met Hongarije.
15 - Door een amendement van het liberale kamerlid Henri Marchant wordt in Nederland het algemeen kiesrecht voor vrouwen opengesteld.
29 - Zonsverduistering, Arthur Eddington observeert afbuiging door het licht van sterren dat langs de zon scheert. Dit is een ondersteuning van de relativiteitstheorie van Albert Einstein.
29 - Duitsland stuurt zijn reactie op het Verdrag van Versailles in.

juni

1 - Hans Dorten, een Rijnlandse separatist, pleegt een mislukte staatsgreep.
7 - (Duitsland) - De Frankfurter Vereinigung für Neue Kunst organiseert de eerste grote Max Beckmann-tentoonstelling.
13 - De geallieerden stellen de nieuwe grenzen van Hongarije met Roemenië en Tsjecho-Slowakije vast.
14 - John Alcock en Arthur Whitten Brown vliegen als eerste non-stop over de Atlantische Oceaan.
16 - Duitsland ontvangt de definitieve versie van het Verdrag van Versailles. Het is op slechts enkele punten gewijzigd ten opzichte van de eerste versie.
21 - De Duitse Keizerlijke Marine brengt bij Scapa Flow haar oorlogsvloot tot zinken, liever dan haar over te dragen aan de geallieerden.
23 - Frankrijk eist de terugtrekking van de Hongaarse troepen uit Slowakije, waar deze een sowjetregering hebben gevestigd.
25 - (Duitsland) - Het eerste verkeersvliegtuig dat geheel uit metaal is, volbrengt de eerste proefvlucht.
28 - (Frankrijk) - De Duitse delegatie ondertekent het Verdrag van Versailles. Daarmee is de Eerste Wereldoorlog officieel beëindigd.
30 - De Hongaarse troepen trekken zich terug uit Slowakije. De daar gevestigde sowjetregering valt na slechts twee weken te hebben bestaan.
De Verenigde Staten keren terug tot de goudstandaard.

juli

2 - (VK/VS) - Het Britse luchtschip R 34 steekt in beide richtingen de Atlantische Oceaan over.
4 - (VS) - Jack Dempsey wint het gevecht om de wereldtitel boksen zwaargewicht door een technische knock-out tegen titelverdediger Jess Willard.
14 - (Frankrijk) - De Belgische wielrenner Firmin Lambot beslist de eerste naoorlogse Ronde van Frankrijk in zijn voordeel.
17 - (VK) - Op Wimbledon wint de Française Suzanne Lenglen de finale damesenkelspel van de zevenvoudige winnares Dorothea Douglass Chambers. In het herenenkelspel wint Gerald Patterson uit Australië.
21 - Stichting van de Nederlandse Vliegtuigfabriek Fokker door Anthony Fokker.
22 - (VK) - In Londen wordt het ballet El sombrero de tres picos van Manuel de Falla voor het eerst uitgevoerd. Decors en kostuums zijn ontworpen door Pablo Picasso.

augustus

1 augustus-15 september - Eerste Luchtvaart Tentoonstelling Amsterdam, de ELTA, gebouwd door de Haagse architect Roosenburg, georganiseerd door Albert Plesman.
3 - Roemeense troepen bezetten Boedapest. De communistische heerser Béla Kun slaat op de vlucht naar Wenen (later zal hij doorreizen naar de Sowjetunie).
9 - Er komt een regelmatige verbinding met luchtschepen tussen Berlijn en Friedrichshafen (aan de Bodensee).
17 - Erna Murray zwemt een nieuw wereldrecord op de 100 meter schoolslag met een tijd van 1'33,2".
17 - In Indianapolis vestigt Gertrud Ederle een wereldrecord op de 800 meter vrije slag met een tijd van 13'19,2".
augustus - Oprichting van de Weimarrepubliek in Duitsland.

september

10 - De geallieerden sluiten vrede met Oostenrijk in het Verdrag van Saint-Germain. Tsjecho-Slowakije en Hongarije worden onafhankelijk, en Oostenrijk verliest ook gebied aan Joegoslavië, Italië en Polen. Oostenrijk wordt daarmee tot zijn huidige grenzen ingeperkt.
12 - Uit woede over het vredesverdrag met Oostenrijk trekt een groep Italiaanse nationalisten onder aanvoering van de dichter Gabriele D'Annunzio Fiume binnen. De Italiaanse regering weigert de stad te annexeren en sluit alle toegangswegen af. D'Annunzio verklaart zichzelf dictator van de stad.
12 - Het Spaanse passagiersschip Valbanera vergaat in een orkaan. Alle bijna 500 opvarenden komen om het leven.
18 - In Berlijn worden de UFA-studio's geopend met de première van de speelfilm Madamme Dubarry van Ernst Lubitsch. De studio's zijn tot hun opheffing in 1945 de grootste van Europa.
21 - De Oriënt-Express tussen Parijs en Constantinopel hervat de dienst.
22 - Albert I vertrekt naar de Verenigde Staten, waar hij tot begin november zal rondreizen.

oktober

7 - De Luchtvaart Maatschappij voor Nederland en Koloniën wordt opgericht door luchtvaartpionier Albert Plesman.
7 - (Duitsland) - Bij paardenrennen worden bij de finish voor het eerst controlecamera's gebruikt.
10 - (Rusland) - Geconfronteerd met de successen van het Rode Leger in de burgeroorlog, gaan de westerse machten over tot een economische blokkade tegen Rusland.
10 - (Oostenrijk) - De opera Die Frau ohne Schatten van Richard Strauss gaat in première in Wenen.
18 - (Spanje) - In Madrid wordt de metro in bedrijf genomen.
30 - (Verenigd Koninkrijk) - In Cambridge slaagt Ernest Rutherford erin om kunstmatig een atoomkern te splitsen.
'Witte' troepen bedreigen Moskou en Petrograd.

november

Begin november - Adolf Hitler sluit zich aan bij de NSDAP, de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij.
6 - Eerste radio-uitzending in Nederland voor een algemeen publiek verzorgd door radiopionier à Steringa Idzerda met zijn zender PCGG.
16 - (Duitsland) - Hans Bredow demonstreert in Berlijn een buizenzender voor spraak en muziek.
18 - Het verdrag van Neuilly, het vredesverdrag tussen de geallieerden en Bulgarije, wordt gesloten.
18 - (VS) - De Senaat wijst ratificatie van het verdrag van Versailles af en de Verenigde Staten treden niet toe tot de Volkenbond.
23 - (Italië) - De Fransman André Boillot wint met een Peugeot de Targa Florio op Sicilië.
28 - (Duitsland) - In Berlijn opent Max Reinhardt het door Hans Poelzig gebouwde Grosse Schauspielhaus met de Oresteia van Aeschylus.
Bij verkiezingen in Italië winnen de socialisten.

december

3 - In Nederland treedt de Invaliditeitswet van Talma in werking.
11 - De geallieerden regelen de verdeling van Syrië en omliggende gebieden: Syrië wordt nominaal onafhankelijk met Faisal als staatshoofd, onder Frans mandaat. Libanon wordt een aparte staat. Palestina en Mosoel (het huidige Irakees-Koerdistan) worden Britse mandaatgebieden.
Een nationaal congres in Albanië onder Italiaanse leiding vormt een voorlopige regering.
De bolsjewieken heroveren Kiev op Anton Denikin.

zonder datum

De dwergstaat Moresnet wordt krachtens het Verdrag van Versailles opgeheven en gaat op in België. Ook Malmedy en Eupen komen aan België.
Erik Satie componeert het symfonische drama Socrates en het pianowerk Nocturnes.
(België) - Algemeen kiesrecht voor mannen wordt ingevoerd.
Juan de la Cierva ontwikkelt de autogiro, de voorloper van de huidige helikopter.
(VS) - De raketpionier Robert H. Goddard ontdekt "een methode voor het bereiken van extreem grote hoogten": het principe van de vloeibare-brandstofraket.
(Frankrijk) - Als eerste Europese autofabriek neemt Citroën de lopende band in gebruik.

bewerken Literatuur

De Zwitserse schrijver Carl Friedrich Georg Spitteler ontvangt de Nobelprijs voor de Literatuur
Cissy van Marxveldt: De HBS-tijd van Joop ter Heul
Aart van der Leeuw publiceert Sint-Veit en andere vertellingen
André Gide: La symphonie pastorale
Louis Couperus schrijft De ode en Xerxes of de hoogmoed

bewerken Beeldende Kunst

Boom en huizen (1919) Amedeo Modigliani, Privéverzameling

bewerken Geboren

januari

1 - J.D. Salinger, Amerikaans schrijver (overleden 2010)
3 - Henk Sprenger, Nederlands striptekenaar (overleden 2005)
22 - Peter Bernstein, Amerikaans econoom, financieel historicus en beleggingsspecialist (overleden 2009)
23 - Jan Derksen, Nederlands wielrenner
26 - Beppie Nooij jr., Nederlands actrice (overleden 1979)

februari

1 - Pietro Garinei, Italiaans musicalcomponist en -producent (overleden 2006)
5 - Red Buttons, Amerikaans acteur (overleden 2006)
17 - J.M.S. Careless, Canadees historicus (overleden 2009)
18 - Jack Palance, Amerikaans acteur (overleden 2006)
24 - Nellie Connally, Amerikaans inzittende van de auto waarin president Kennedy werd vermoord (overleden 2006)
26 - Tine van Buul, Nederlands uitgeefster (overleden 2009)

maart

12 - Frank Campanella, Amerikaans acteur (overleden 2006)
13 - Klazien Rotstein-van den Brink, Nederlands kruidenvrouw (overleden 1997)
17 - Nat King Cole, Amerikaans jazzmuzikant (overleden 1965)
24 - Robert Heilbroner, Amerikaans econoom (overleden 2005)
27 - Simon van Collem, Nederlands journalist en omroepmedewerker (overleden 1989)

april

1 - Nicholas Henderson, Brits diplomaat (overleden 2009)
2 - Delfo Cabrera, Argentijns atleet (overleden 1981)
8 - Ian Smith, Rhodesisch politicus (overleden 2007)
14 - Raúl Primatesta, Argentijns aartsbisschop en kardinaal (overleden 2006)
16 - Merce Cunningham, Amerikaans choreograaf (overleden 2009)
21 - Frank Essed, Surinaams politicus (overleden 1988)
21 - Erika Visser, Nederlands kunstenares (overleden 2007)
23 - Yoshitaro Nomura, Japans filmregisseur (overleden 2005)
27 - Leo van Zandvliet, Nederlands voorzitter van voetbalclub Feyenoord (overleden 1999)
29 - Gérard Oury, Frans regisseur, scenarioschrijver en acteur (overleden 2006)

mei

3 - Pete Seeger, Amerikaans folk- en protestzanger
6 - Alejandro Finisterre, Spaans dichter (overleden 2007)
7 - La Esterella, Belgisch zangeres
7 - Eva Perón, Argentijns First Lady (overleden 1952)
7 - Boris Sloetski, Russisch schrijver en dichter (overleden 1986)
15 - Mary Eugenia Charles, Dominicaans politica (overleden 2005)
17 - Antonio Aguilar, Mexicaans zanger en acteur (overleden 2007)
18 - Boris Christoff, Italiaans-Bulgaars operazanger (overleden 1993)
19 - Mitja Ribičič, Sloveens politicus
22 - Peter Howson, Australisch minister (overleden 2009)
24 - Leo van Heijningen, Nederlands advocaat en publicist (overleden 2008)

juni

6 - Lord Carrington, Engels politicus
10 - Moultrie Patten, Amerikaans acteur (overleden 2009)
11 - Richard Todd, Brits acteur (overleden 2009)
12 - Lo de Ruiter, Nederlands ambtenaar, politicus, (omroep)bestuurder en publicist (overleden 2008)
14 - Sam Wanamaker, Amerikaans acteur en regisseur (overleden 1993)
15 - Paul Joseph Phạm Đình Tụng, Vietnamees aartsbisschop en kardinaal (overleden 2009)
17 - Max Dendermonde, Nederlands schrijver (overleden 2004)
17 - Ton Lutz, Nederlands acteur (overleden 2009)
17 - Galina Oestvolskaja, Russisch componiste (overleden 2006)

juli

6 - Ernst Haefliger, Zwitsers tenor (overleden 2007)
6 - Oswaldo Guayasamín, Ecuadoraans kunstschilder (overleden 1999)
14 - Ferdi Kübler, Zwitsers wielrenner
14 - Janneke Johanna Landman, Nederlands voorvechter voor de dovenwereld (overleden 2007)
15 - Iris Murdoch, Iers-Engels schrijfster en filosoof (overleden 1999)
16 - Choe Gyuha, Zuid-Koreaans president (overleden 2006)
20 - Edmund Hillary, Nieuw-Zeelands bergbeklimmer (overleden 2008)
26 - James Lovelock, Engels bioloog
29 - Vic Lewis, Brits jazzbandleader (overleden 2009)
31 - Primo Levi, Italiaans schrijver (overleden 1987)

augustus

4 - Emmy Lopes Dias, Nederlands actrice (overleden 2005)
4 - Michael Ross, Amerikaans televisieproducent, -regisseur en -scenarioschrijver (overleden 2009)
5 - Mary Servaes, (Zangeres Zonder Naam), Nederlands zangeres (overleden 1998)
8 - Dino De Laurentiis, Italiaans filmproducer
9 - Edmund Hockridge, Canadees zanger (overleden 2009)
9 - Joop den Uyl, Nederlands politicus en minister-president (overleden 1987)
12 - Shorty Templeman, Amerikaans autocoureur (overleden 1962)
19 - Malcolm Forbes, Amerikaans uitgever (overleden 1990)
24 - Drs. P, Nederlands liedjesschrijver, zanger en taalkunstenaar
27 - Jan Cox, Belgisch kunstschilder (overleden 1980)
27 - André Declerck, Belgisch wielrenner (overleden 1967)
30 - Wolfgang Wagner, Duits operaregisseur, decorontwerper en directeur van de Bayreuther Festspiele (overleden 2010)

september

1 - Piet Meerburg, Nederlands verzetsheld, mede-oprichter Filmmuseum en theaterexploitant (overleden 2010)
2 - Anne-Marie Blanc, Zwitsers film- en televisieactrice (overleden 2009)
7 - Briek Schotte, Belgisch wielrenner (overleden 2004)
10 - Lex van Delden, Nederlands componist (overleden 1988)
15 - Fausto Coppi, Italiaans wielrenner (overleden 1960)
19 - Shuichi Kato, Japans cultuur- en literatuurwetenschapper (overleden 2008)
29 - Masao Takemoto, Japans gymnast (overleden 2007)

oktober

7 - Anton Blok, Nederlands atleet (overleden 1977)
15 - Chuck Stevenson, Amerikaans autocoureur (overleden 1995)
17 - Es'kia Mphahlele, Zuid-Afrikaans schrijver, literatuurwetenschapper, kunstactivist en humanist (overleden 2008)
17 - Zhao Ziyang, Chinees politicus (overleden 2005)
18 - Anita O'Day, Amerikaans zangeres (overleden 2006)
22 - Doris Lessing, Iraans-Brits schrijfster
22 - Dé Stoop, Nederlands sportbestuurder (overleden 2007)
25 - Luis H. Álvarez, Mexicaans politicus
27 - Herman Kuiphof, Nederlands sportverslaggever (overleden 2008)
28 - Bernhard Wicki, Oostenrijks regisseur en acteur (overleden 2000)

november

4 - Peter Schilperoort, Nederlands jazzmusicus en bandleider (overleden 1990)
4 - Eric Thompson, Brits autocoureur
8 - Cy Grant, Guyaans acteur (overleden 2010)
10 - François Périer, Frans acteur (overleden 2002)
15 - Georg Rüssmann, Duits componist, dirigent en muzikant (overleden 1986)
19 - Gillo Pontecorvo, Italiaans regisseur en scenarioschrijver (overleden 2006)
23 - Peter Frederick Strawson, Brits filosoof (overleden 2006)
26 - Frederik Pohl, Amerikaans sciencefictionschrijver en redacteur
30 - Detlef Kraus, Duits pianist (overleden 2008)

december

11 - Lucien Teisseire, Frans wielrenner (overleden 2007)
12 - Fritz Muliar, Oostenrijks acteur (overleden 2009)
12 - Claude Nollier, Frans actrice (overleden 2009)
12 - José Villalonga, Spaans voetbalcoach (overleden 1973)
14 - Edouard Longerstaey, Belgisch diplomaat (overleden 1986)
15 - Åke Seyffarth, Zweeds schaatser (overleden 1998)
16 - Manke Nelis, Nederlands muzikant (overleden 1993)
17 - Tomáš Špidlík, Tsjechisch kardinaal (overleden 2010)
23 - Jan Vermeire, Belgische oprichter van de Poverello-gemeenschap (overleden 1998)
24 - Pierre Soulages, Frans kunstschilder en beeldhouwer
29 - Pieter Terpstra, Nederlands schrijver en journalist (overleden 2006)

exacte datum onbekend

Pratap Chandra Chunder, Indiaas politicus (overleden 2008)
Julius Fast, Amerikaans schrijver (overleden 2008)
Dina Vierny, Frans fotomodel (overleden 2009)

bewerken Overleden

januari

6 - Theodore Roosevelt (60), 26^e president van de Verenigde Staten en winnaar Nobelprijs voor de Vrede
15 - Rosa Luxemburg (47) en Karl Liebknecht (47), marxistische revolutionairen

februari

3 - Edward Charles Pickering (73), Amerikaans sterrenkundige
5 - William Michael Rossetti (89), Engels schrijver en criticus
20 - Charles Mertens (53), Belgisch kunstschilder

maart

17 - Kenyon Cox (62), Amerikaans kunstschilder, illustrator, kunstcriticus en dichter
25 - Wilhelm Lehmbruck (38), Duits expressionistisch kunstenaar

april

4 - Francesco Marto (10), Portugees zalige, belijder en ziener van Fátima
10 - Emiliano Zapata (39), Mexicaans revolutionair

juli

13 - Jacob Hepkema (74), Nederlands journalist en uitgever

augustus

9 - Ruggiero Leoncavallo (61), Italiaans componist
11 - Andrew Carnegie (83), Amerikaans industrieel

oktober

13 - Karl Adolph Gjellerup (62), Deens dichter en schrijver (winnaar Nobelprijs)

november

15 - Michail Doliwo-Dobrowolski (57), Russisch uitvinder
18 - Ferdinand Domela Nieuwenhuis (72), Nederlands politicus en sociaal-anarchist
29 - Szymon Winawer (81), Pools schaker

december

3 - Pierre-Auguste Renoir (78), Frans kunstschilder
27 - Theo de Meester (68), Nederlands topambtenaar, bestuurder en politicus

exacte datum onbekend

Valerian Albanov (±38), Russisch navigator

bewerken Weerextremen in België

26 april: Tornado veroorzaakt lichte schade in Lanquesaint (Ath).
27 april: Sneeuw in Oostende.
29 april: Sneeuw in Antwerpen.
6 juli: In 2 uur 98 mm neerslag in Genk.
juli: Juli met laagste gemiddelde maximum temperatuur: 17,4 °C (normaal 21,6 °C).
juli: Juli met laagste gemiddelde minimum temperatuur: 10,6 °C (normaal 13,1 °C).
16 november: Sneeuwlaag van 13 cm sneeuw in Ukkel, 18 cm in Huy, 40 cm in Drossart (Baelen) in het Hertogenwald.
november: November met laagste gemiddelde maximum temperatuur: 4,9 °C (normaal 8,9 °C).

Bron: KMI Gegevens Ukkel 1901-2003 met aanvullingen

Voor meer mediabestanden zie de categorie 1919 van Wikimedia Commons.

życzenia noworoczne wakacje fotografia ślubna warszawa pozycjonowanie Biurka antyki studia podyplomowe bielsko biała nauka jazdy sklep internetowy kredyty samochodowe wróżenie z fusów