Confederatie

Een confederatie of een statenbond is een bond van onafhankelijke staten die op basis van een gezamenlijk verdrag een staat vormen. De confederatie is een verbinding tussen soevereine staten die hun eigen soevereiniteit behouden, maar overeenkomen om bepaalde aangelegenheden, zoals de buitenlandse belangen en veiligheid, gemeenschappelijk te regelen. Hoewel de confederatie of statenbond soms wordt aangemerkt als een staatsvorm is het dit eigenlijk niet. Het fenomeen heeft namelijk niet betrekking op de vorm van een enkele soevereine staat, maar op een geheel van staten.

In wezen is het grote verschil met een federatie of bondsstaat dat de klemtoon ligt op de individuele deelstaten, die in wezen soeverein blijven. In een federatie ligt de soevereiniteit bij de federatie, het overkoepelende geheel. In de praktijk zou dit betekenen dat men gaat bekijken welke bevoegdheden er beter samen uitgevoerd kunnen worden, en kan men deze weer intrekken wanneer men wil.

Terwijl in een bondsstaat de federale grondwet het bindende element is, is in de statenbond het verdrag het bindend element, waarbij de staten principieel hun soevereiniteit bewaren. Zo'n confederatief verdrag kan unilateraal worden opgezegd, in tegenstelling tot een grondwet, die slechts via de unie aangepast kan worden. In de praktijk blijkt de scheidingslijn tussen een federale en een confederale staat niet steeds zo bijzonder scherp.

bewerken Confederale staten

Tegenwoordig zijn confederaties zeldzaam. Tot Montenegro zich op 3 juni 2006 onafhankelijk verklaarde, was Servië en Montenegro een confederatie. Rusland en Wit-Rusland zijn al jaren in bespreking over de confederatie Unie van Rusland en Wit-Rusland, maar tot nog toe is deze confederatie nog niet in werking getreden. Tal van andere landen hebben echter een confederale fase in hun geschiedenis:

• Zwitserland tot 1848 (Oude Zwitserse Confederatie), thans een bondsstaat
• De Verenigde Staten vormden een confederatie van 1781-1789 onder de Artikelen van de Confederatie, tot besloten werd tot het vormen van een federatie van staten als vastgelegd in de grondwet aangenomen in 1789.
• Geconfedereerde Staten van Amerika (afgesplitst van de Verenigde Staten van Amerika)
• Duitsland (de Duitse Bond)
• Nederland (Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden)
• Verenigde Arabische Republiek
• België (de Verenigde Nederlandse Staten of Les Etats Belgiques Unis na de Brabantse Omwenteling)

De Europese Unie is de jure geen confederatie, maar zou de facto als een confederatie van soevereine staten gezien kunnen worden.

Andere vormen van zeer lichte staatsverbanden zijn o.a. het Gemenebest (zoals het Brits Gemenebest of het GOS) en de Vrije Associatie (zoals Niue en Nieuw-Zeeland of zoals Baskenland beoogt met Spanje).

bewerken Confederalisme in België

In België gaan stemmen op om de Belgische federale staat om te vormen tot een confederale staat. Vlaanderen, en een Franstalig/Waalse deelstaat zouden daarbij de soevereine bevoegdheden die nu volledig berusten bij België, grotendeels (geheel of gedeeltelijk) overnemen. Beide deelstaten beslissen dan elk onafhankelijk welke bevoegdheden ze aan een Belgische confederatie toevertrouwen. De Duitstalige Gemeenschap, die momenteel nog deel uitmaakt van het Waalse Gewest kan een eigen deelstaat worden in een confederaal België, deel blijven van de provincie Luik of een eigen provincie in deelstaat Wallonië worden.

Brussel zou een eigen deelstaat kunnen zijn of de burgers zouden kunnen kiezen tot welke deelstaat ze willen behoren. Ze vallen dan onder de voogdij van deze, betalen er belastingen aan en kiezen er mede de bestuurders van. Voor alle territoriale aangelegenheden werken de twee deelstaten in Brussel dan samen. Beslissingen zouden dan met dubbele meerderheid -of met een gekwalificeerde dubbele meerderheid- genomen worden.

In praktijk zou deze 'omgekeerde' confederalisering kunnen gebeuren door het uitroepen door een democratische meerderheid van de leden van het Vlaams parlement van soevereine bevoegdheden voor taal, cultuur en onderwijs. Ook via een referendum is een democratisch legitieme en eenzijdige opeising van confederale ('cosoevereine') bevoegdheden mogelijk.

Bij gekende voorstanders van deze visie horen onder meer de initiatiefnemers van het Lentemanifest (de professoren Roger Dillemans, Jef Roos, Danny Pieters en Paul Van Orshoven), vele ondernemers (o.a. in Voka-kringen) en Vlaamsgezinden in het verenigingsleven (w.o. Ludo Abicht, Eric Ponette en Julien Borremans). In de politieke wereld geniet het sterke bijval binnen de Sociaal-Liberale Partij, Lijst Dedecker en de CD&V. In mindere mate wordt het ondersteund in de N-VA, waar de meerderheid onafhankelijkheid voorstaat. De partij is wel voorstander van een confederatie België als tijdelijke tussenstap naar een onafhankelijk Vlaanderen. Ook Open VLD heeft zich onlangs duidelijk uitgesproken als een voorstander van een confederatie. sp.a en Groen! blijven voorstander van het huidige, federale België. Toch moet men opletten voor begripsverwarring: bij een confederale staat gaat het om 2 onafhankelijke landen die een samenwerkingsverdrag sluiten, terwijl men in België het heeft over een federale staat waar het zwaartepunt bij de deelstaten ligt. Om een echt confederale staat te stichten, zouden de deelstaten eerst zelf staten moeten worden.

Staats- en regeringsvormen

Absolutisme · Aristocratie · Autocratie · Bondsstaat · Cesaropapie · Condominium · Confederatie · Constitutionele monarchie · Democratie · Diarchie · Dictatuur · Driemanschap · Eenheidsstaat · Eenpartijstaat · Federatie · Islamitische republiek · Meritocratie · Monarchie · Ochlocratie · Oligarchie · Parlementaire democratie · Particratie · Plutocratie · Pontificaat · Pseudocratie · Republiek · Technocratie · Tetrarchie · Theocratie