De idioot
De idioot (Russisch: Идиот) is een roman van de Russische schrijver Fjodor Dostojevski uit 1868-1869.
bewerken Plot
Ljev Mysjkin is een 26-jarige prins uit een oude adellijke familie. In het verleden is de prins erg ziek geweest. Zware aanvallen van epilepsie beroofden hem van zijn verstand. Hij was zijn geheugen kwijt, kon zich niet behoorlijk uitdrukken, begreep niet wat mensen verlangden en had nergens benul van. Meer dan vier jaar heeft hij in een Zwitsers sanatorium verbleven om te genezen van zijn ziekte. Hij is daar heel gelukkig geweest. Als hij terugkeert in Rusland, kent hij daar niemand. Zijn ouders zijn al twintig jaar dood, zijn pleegvader is twee jaar geleden overleden. Ook zijn financiële situatie is penibel. De prins begrijpt niets van het leven. Hij is een kunstenaar, een filosoof, een kindervriend en zelf nog een kind. Om deze redenen wordt hij een idioot genoemd.
Onmiddellijk na terugkeer zoekt hij de familie Jepantsjin op, omdat de vrouw des huizes een ver familielid van hem is. Aglája Jepántsjina is de jongste en mooiste dochter van het gezin. De prins wordt echter diep getroffen door het portret van Nastásja Filíppovna dat de familie in bezit heeft. Zij is een wees die vijf jaar lang onderhouden is door een rijke heer. Hierdoor en door haar 'losbandige' gedrag heeft ze een slechte reputatie gekregen. De prins houdt van beide vrouwen, maar op een verschillende manier.
bewerken Religieuze achtergrond
Dostojevski hield vast aan het traditionele Rusland. Er werden nieuwe ideeën geïmporteerd vanuit het buitenland, maar hij verzette zich tegen deze vernieuwing. Voor hem waren socialisme en liberalisme allemaal hetzelfde. De socialisten waren niets anders dan de liberale landheren uit de tijd van het lijfeigenschap. Het was niet alleen een aanval op de gevestigde orde, maar op Rusland zelf. De vernieuwers haatten Rusland en gaven af op alles dat Russisch was. Daarom mochten oude adellijke geslachten niet verdwijnen. Zij moesten vooraanstaande en leidende figuren blijven in Rusland.
Dostojevski keerde zich nog feller tegen de Rooms-katholieke Kerk. De paus streefde naar universele wereldlijke macht zoals het West-Romeinse keizerrijk. Daarvoor had hij het zwaard opgenomen en zich bediend van leugen, list, bedrog, fanatisme, bijgeloof en misdaad. Het katholicisme predikte de Antichrist en was erger dan atheïsme. In Rusland was alleen bij de bevoorrechte kringen het geloof verdwenen, maar in Europa waren al grote massa’s van het volk hun geloof verloren uit haat tegen de Kerk. Atheïsme en socialisme kwamen voort uit het morele verzet tegen het katholicisme. Beide ideologieën wilden de mens redden, niet door Christus, maar door middel van geweld. Jezuïeten werden afgeschilderd als sluw gespuis en bedriegers.
Dostojevski wist heel goed hoe men in Rusland en Europa over mekaar dacht. In Rusland werd Europa beschouwd als beschaafd en in Europa werd Rusland beschouwd als barbaars. Daarom kon het westen gemakkelijk zijn nieuwe ideeën uitvoeren naar Rusland, maar Dostojevski probeerde de rollen om te draaien. Hij wilde de Russen niet langer bloot stellen aan westerse invloeden, ze een Russische wereld tonen en de Russische beschaving zelfs naar het westen brengen. Daarvoor had hij een groot en krachtig idee nodig, dat de mensen verbond en stuurde. Dostojevski beriep zich op de Russische gedachte, de Russische God en Christus. Dat betekende liefde voor het Russisch vaderland en de Russisch-orthodoxe Kerk. Wie zijn vaderland niet liefhad, had ook God niet lief. De Russische Christus was zuiver gebleven, zou in al Zijn glorie verschijnen en zorgen voor de opstanding van het hele mensdom. Er zou een reus verrijzen voor de ogen van de verbaasde wereld. Heel het buitenland, heel Europa was niets anders dan een illusie.
bewerken Vertalingen
Fjodor Dostojevski, De idioot, vertaald door Charles B. Timmer, ISBN 90-417-0471-X